Malaysians for Free and Fair Elections (Mafrel), badan independen yang diiktiraf Suruhanjaya Pilihanraya (SPR), kini mengalami masalah kewangan serius untuk menjalankan pemantauan di 50 kawasan parlimen.

Pengerusi Mafrel Abd Malek Hussin berkata urusan permohonan dana awam berjumlah kira-kira RM5 juta tidak dapat diteruskan kerana masih menunggu kata putus Jabatan Perdana Menteri (JPM) sehingga saat ini, dua hari selepas Parlimen dibubarkan.

"Masalahnya, permohonan Mafrel untuk menubuhkan Yayasan Mafrel berdaftar belum mendapat keputusan rasmi daripada Bahagian Hal Ehwal Undang-undang JPM," katanya kepada Malaysiakini.

SPR, tambahnya, sudah bersedia membantu Mafrel mendapatkan geran kerajaan tetapi badan pemantau itu haruslah berstatus sebuah yayasan di bawah Akta Pemegang Amanah (Pemerbadanan) 1952.

Keputusan belum muktamad

Mafrel sebelum ini berdaftar dengan Suruhanjaya Syarikat Malaysia tetapi proses penubuhan yayasan itu telah diajukan kepada JPM sejak 6 Disember, katanya.

Badan bebas ini dilaporkan bercadang memohon RM5.7 juta geran kerajaan bagi memantau 60 kawasan parlimen, dengan kos purata RM100,000 bagi setiap kawasan.

Susulan masalah kewangan ini, Abd Malek berkata pihaknya belum membuat kata putus jumlah kawasan pilihanraya yang bakal dipantau dan juga jumlah kakitangan pemerhati.

"Buat masa sekarang, jumlah yang kita rancang 50 kawasan. Boleh jadi kurang, boleh jadi bertambah, bergantung pada dana. Kakitangan sukarela kemungkinan besar lebih kecil daripada yang kita rancang," katanya.

Mafrel pada awalnya merancang menempatkan kira-kira 30 pemerhati di sebuah kawasan parlimen dengan sasaran setiap pemerhati bertugas di sebuah pusat pembuangan undi.

Bagaimanapun, jumlah ini akan diputuskan secara muktamad sehari selepas penamaan calon, tambahnya.

Guna wang sendiri

Menurutnya, dana yang terkumpul setakat ini hanya untuk latihan pemerhati dan pentadbiran masing-masing sumbangan kedutaan Finland dan The Asia Foundation sebanyak RM72,000 dan RM80,000.

"Sekiranya kami gagal mendapatkan dana awam tersebut, Mafrel merancang 'Pelan B', iaitu pemerhati harus menggunakan wang mereka sendiri," katanya.

"Dan ini akan menjadi tugas yang sangat berat. Boleh beri kesan negatif pada kualiti pemantauan."

Semalam, ketika mengumumkan tarikh penamaan calon dan hari mengundi, pengerusi SPR Tan Sri Abdul Rashid Abdul Rahman berkata Mafrel "telah melaksanakan tugasnya dengan baik sebagai pemerhati dalam pilihanraya-pilihanraya kecil termasuk Dewan Undangan Negeri Sarawak 2006 dan memberi input-input berguna kepada SPR."

Hari penamaan calon jatuhnya pada 24 Feb dan hari mengundi pula 8 Mac.

Mengulas masa berkempen selama 13 hari yang ditetapkan SPR, Abd Malek berkata tempoh tersebut sebagai "tidak memadai" bagi piawaian antarabangsa ke arah mewujudkan kesedaran pemilih yang membuat keputusan berdasar maklumat calon dan parti bertanding.

"Suasana pilihanraya bukan sahaja mesti kondusif pada hari pengundian. Itu penting. Tetapi yang lebih penting, memperkasakan hak pemilih untuk membuat pilihan bermaklumat," katanya.

"Di negara-negara maju, calon dan parti boleh menggunakan teknologi dan media tetapi di sini tiada kesaksamaan akses kepada media."

Tanda keterbukaan SPR

Lagipun, tambahnya, jumlah pemilih di sesuatu kawasan Parlimen berbeza-beza, misalnya Kapar, Selangor atau Seputeh (Kuala Lumpur) yang mempunyai lebih 70,000 orang tetapi di Lenggong (Perak) jumlahnya hanya 30,000.

"Bagi kawasan seperti Lenggong, 13 hari mungkin memadai tetapi bagi kawasan-kawasan yang mempunyai ramai pemilih tentunya tidak memadai," katanya.

"Di negara kita, pilihanraya menjadi pesta demokrasi yang memerlukan komunikasi bersemuka dan kehadiran calon sendiri, atau wakilnya, bertemu orang ramai. Berbeza di Amerika Syarikat misalnya, calon-calon mereka berucap di depan beberapa ratus orang sahaja tetapi mendapat liputan meluas di media yang saksama."

Mafrel bagaimanapun mengalu-alukan tempoh yang lebih panjang itu berbanding pilihanraya-pilihanraya umum lepas.

Sejak 1986, tempoh berkempen tidak lebih panjang daripada 10 hari. Tempoh berkempen pilihanraya 2004 paling pendek dalam sejarah, hanya lapan hari.

"Itu menunjukkan ada keterbukaan, kesediaan (SPR) ke arah pilihanraya yang bebas dan adil," kata Abd Malek, sambil menambah tempoh berkempen yang menjadi amalan umum di peringkat antarabangsa ialah 30 hari.