ULASAN | Kertas Hijau, Kertas Putih dan Jawatankuasa Pilihan Parlimen boleh menjadi pemacu reformasi bermakna tahun 2026.
Tahun 2026 merupakan secara umumnya tahun keempat bagi Parlimen ke-15 yang bermula pada 19 Disember 2022 dan Kerajaan Madani yang bermula pada 24 November 2022.
Ini bermakna Malaysia hanya mempunyai kurang daripada 24 bulan untuk melaksanakan sebarang reformasi institusi dalam tempoh Parlimen ke-15 dan pentadbiran Kerajaan Madani, walaupun kedua-duanya kekal hingga tamat penggal pada 18 Disember 2027.
Malangnya, reformasi sering kali menjadi sasaran ketakutan yang sengaja dibangkitkan, fitnah, malah pemangsaan etno agama, sehingga banyak reformasi ditinggalkan atau dikendurkan, walhal penyelesaian menang-menang yang munasabah boleh dicapai.
Kegagalan melaksanakan reformasi bukan sahaja menjejaskan kepercayaan rakyat terhadap parti dan pemimpin politik yang sedang berkuasa, tetapi juga akan membebankan parti lawan apabila mereka pula berkuasa kelak, menghadapi tekanan awam yang lebih tinggi untuk melaksanakan reformasi.
Dalam era media sosial hari ini, perundingan tertutup secara berasingan antara kerajaan dan pelbagai pihak berkepentingan — seperti yang diamalkan kini — tidak lagi mencukupi untuk melindungi kerajaan dan usaha reformasi daripada serangan populis dan sinis, termasuk dari luar negara.
Sebarang langkah kerajaan menarik balik sesuatu reformasi di bawah tekanan hanya akan melemahkan kewibawaannya, bahkan mungkin ‘mengebumikan’ reformasi tersebut selama beberapa dekad serta menambah kekecewaan rakyat.
Pada tahun 2026, kami menggesa Kerajaan Persekutuan Madani agar mengorak langkah berani dengan melibatkan masyarakat secara terbuka, menggalakkan penyokong reformasi berdialog dengan pihak penentang dan yang berkecuali.
Semua pihak yang berkepentingan perlu diberi ruang untuk memiliki agenda reformasi ini — bukan sekadar menyalahkan kerajaan kerana bertindak terlalu sedikit atau terlalu banyak.
Bagi reformasi yang masih belum mencapai kesepakatan nasional yang luas, kerajaan boleh memudah cara perbincangan awam dan rentas parti melalui beberapa instrumen berikut:
● Kertas Hijau (Green Paper) — dokumen awal kerajaan yang membentangkan pelbagai pilihan tanpa membuat sebarang komitmen;
● Kertas Putih (White Paper) — penjelasan kerajaan mengenai cadangan reformasi pilihan mereka untuk mendapatkan maklum balas awam; dan
● Jawatankuasa Pilihan Parlimen — platform untuk meneliti dan menambah baik draf rang undang-undang atau dasar sebelum diundi di Dewan Rakyat dan Dewan Negara.
Pada tahun 2026, kami menantikan pelaksanaan atau permulaan 10 reformasi berikut dengan penggunaan instrumen perbincangan awam dan rentas parti yang bermakna:
Jawatankuasa Pilihan (sebelum pembentangan rang undang-undang)
● Had penggal 10 tahun untuk Perdana Menteri, yang memerlukan pindaan kepada Perkara 43 Perlembagaan Persekutuan;
● Reformasi Akta Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM), bagi membolehkan pengawasan Parlimen dalam pencalonan Ketua Pesuruhjaya SPRM serta melalui pembentangan laporan tahunan SPRM untuk perbahasan Parlimen; dan
● Reformasi Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR), yang memerlukan pindaan kepada Perkara 113–114 Perlembagaan Persekutuan, bagi membolehkan pengawasan Parlimen dalam pencalonan tujuh Pesuruhjaya SPR dan melalui laporan tahunan SPR untuk perbahasan Parlimen.
Perkara-perkara ini boleh diserahkan kepada satu jawatankuasa khas (ad-hoc) baharu yang dibentuk khusus untuk tujuan tersebut atau kepada Jawatankuasa Pilihan Khas Parlimen mengenai Hak Asasi Manusia, Pilihan Raya dan Reformasi Institusi.
Kertas Putih (sebelum pembentangan rang undang-undang)
● Pemisahan jawatan Peguam Negara (AG) dan Pendakwa Raya (PP), yang memerlukan pindaan kepada Perkara 145 Perlembagaan Persekutuan, selepas kajian dan rundingan meluas yang dikendalikan oleh Bahagian Hal Ehwal Undang-Undang (BHEUU), Jabatan Perdana Menteri; dan
● Akta Pembiayaan Politik yang mengandungi komponen pembiayaan awam, selepas kajian dan rundingan mendalam yang dikendalikan oleh BHEUU dan penyediaan draf rang undang-undang oleh Kumpulan Parlimen Semua Parti Malaysia (APPGM) mengenai Pembiayaan Politik sejak 2024.
Walaupun rundingan bersama pihak berkepentingan dan pakar telah dijalankan untuk perkara-perkara di atas, orang awam dan semua ahli parlimen berhak mengetahui cadangan Kerajaan sebelum mana-mana rang undang-undang diluluskan secara tergesa-gesa di Parlimen.
Kertas Hijau (sebelum penggubalan sebarang dasar atau perubahan undang-undang)
● Keperluan dan keberdayaan kemudahan pengundian tidak hadir — yang boleh berupa undi pos, pengundian awal dari jarak jauh atau dalam bentuk lain bagi pengundi di Sarawak, Sabah dan Labuan, serta di Semenanjung yang perlu berada di luar wilayah mereka pada hari pengundian;
● Tuntutan, keperluan dan cadangan bagi penambahan kerusi Dewan Rakyat dan Dewan Negara serta pengagihannya kepada Sarawak, Sabah, 11 negeri Semenanjung dan tiga Wilayah Persekutuan;
● Pengagihan saksama Dana Pembangunan Kawasan (CDF) kepada semua wakil rakyat yang dipilih tanpa mengira afiliasi parti, di peringkat Persekutuan dan Negeri;
● Mencapai sekurang-kurangnya 30% perwakilan wanita dalam Dewan Rakyat dan 13 Dewan Undangan Negeri melalui inovasi dalam proses pilihan raya, sistem pilihan raya atau pembiayaan awam; dan
● Perwakilan demokratik dan kerajaan pilihan raya untuk Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Labuan dan Putrajaya.
Kertas Hijau bermaksud Kerajaan tidak mengikat diri kepada mana-mana cadangan atau pendirian, tetapi memudah cara perbincangan awam dengan menyusun perdebatan kepada beberapa pilihan yang munasabah untuk pertimbangan manfaat dan kos. Ini berguna untuk menggerakkan reformasi tanpa memaksakan sebarang penyelesaian sebelum munculnya konsensus yang menyeluruh.
Melihat kembali pencapaian yang telah dicapai, kami merakamkan penghargaan kepada Kerajaan Madani serta sokongan semua ahli Parlimen daripada pelbagai parti terhadap pelaksanaan reformasi institusi dan perundangan berikut sejak November 2022:
● Akta Pemansuhan Hukuman Mati Mandatori 2023, yang berkuat kuasa sejak 4 Julai 2023;
● Akta Kewangan Awam dan Tanggungjawab Fiskal 2023, yang berkuat kuasa sejak 1 Januari 2024;
● Pindaan kepada Perkara 15, 15A dan 26 serta Jadual Kedua Perlembagaan Persekutuan, terutamanya bagi memperluas hak kewarganegaraan kepada anak-anak yang lahir di luar negara oleh ibu warganegara Malaysia, diluluskan oleh Dewan Rakyat pada 17 Oktober 2024, namun masih belum dikuatkuasakan;
● Akta Majlis Media Malaysia 2025, yang berkuat kuasa sejak 14 Jun 2025;
● Akta Perkhidmatan Parlimen 2025 dan pindaan kepada Perkara 56–57 Perlembagaan Persekutuan — telah menerima perkenan diraja pada 9 Julai 2025, namun masih belum dilaksanakan; dan
● Pengukuhan jawatankuasa pilihan Parlimen dengan menjadikan jawatankuasa berfokuskan kementerian sebagai tetap serta meningkatkan keanggotaan maksimum setiap jawatankuasa daripada sembilan kepada dua belas orang, melalui pindaan kepada Peraturan Mesyuarat Dewan Rakyat pada 12 Ogos 2025.
Perutusan tahun baharu bersama 2026 ini disokong oleh:-
1. Project Stability and Accountability for Malaysia (Projek SAMA)
2. Agora Society Malaysia
3. All Women's Action Society (AWAM)
4. Angkatan Belia Islam Malaysia (ABIM)
5. Bait Al Amanah
6. Borneo Komrad
7. Buku Jalanan Chow Kit
8. Centre for Independent Journalism (CIJ)
9. Citizens Against Enforced Disappearances (CAGED)
10. Community Action Nexus Berhad
11. Dewan Perhimpunan China Melaka
12. Dewan Perhimpunan Cina Negeri Sembilan
13. DUROA Zone B1
14. ENGAGE
15. Family Frontiers
16. Federasi Pemuda Kebangsaan
17. Friends of Bukit Kiara
18. Gabungan Darurat Iklim Malaysia
19. Gerakan Belia Sepunjabi Malaysia (GBSM)
20. Global Bersih
21. Ikatan Anak Muda Tawau - IKAT
22. IMAN Research
23. Institute for Research & Development of Policy
24. Kemban Kolektif
25. Lawyer Kamek
26. Liga Rakyat Demokratik
27. LLG Cultural Development Centre
28. Mandiri
29. Martabat Untuk Semua Petaling Jaya
30. Movement for Change, Sarawak (MoCS)
31. Muslim Professionals Forum (MPF）
32. Persatuan Kebangsaan Hak Asasi Manusia Malaysia (Hakam)
33. PACOS Trust
34. Penang Women Development Corporation (PWDC)
35. Pergerakan Orang Wanita. Empowerment and Revolution (POW.ER)
36. Persatuan Aliran Kesedaran Negara (Aliran)
37. Persatuan Bertindak Pilihan Raya Bebas Dan Saksama (Tindak)
38. Persatuan Kebajikan Kelestarian Komuniti Kuala Lumpur / Kuala Lumpur
Residents Action for Sustainable Development Association (KLRA+SD)
39. Persatuan Pemangkin Daya Masyarakat (ROSE) Sarawak
40. Persatuan Rimba Komuniti Shah Alam
41. Pertubuhan Solidaritas
42. PurpleLily
43. Pusat Kommuniti Masyarakat (Komas)
44. Rasuah Buster
45. Sabah Action Body Advocating Rights (Sabar)
46. Sabah Entitlement & Equity Now (SEEN Org)
47. Sabah Youth Movement
48. Saya Anak Bangsa Malaysia (SABM)
49. Selamatkan Kuala Lumpur
50. SIS Forum (Malaysia)
51. Society of Entrepreneurial Educational Development
52. Suara Mahasiswa UMS
53. Suara Rakyat Malaysia (Suaram)
54. Sustainable Petaling Jaya Association
55. Tenaganita
56. Gabungan Pilihan Raya Bebas dan Adil (Bersih)
57. The Federation of Chinese Associations, Johore State
58. The Institute For Democracy and Economic Affairs (Ideas)
59. Dewan Perhimpunan China Kuala Lumpur dan Selangor (KLSCAH)
60. The Sarawak Initiatives
61. Undi18
62. Persekutuan Persatuan-Persatuan Lembaga Pengurus Sekolah Cina Malaysia (Dong Zong)
63. Vokal Sejiwa
64. Women's Centre for Change, Penang (WCC)
Artikel ini pandangan penulis dan tidak semestinya mencerminkan pendirian rasmi Malaysiakini.