Sejak pilihan raya umum (PRU) 2018, parti-parti berasaskan Melayu terperangkap dalam kitaran pakatan yang tidak menentu yang menjejaskan politik negeri dan persekutuan.
Punca yang sering dikaitkan dalam pergolakan sedemikian adalah dinamik hubungan antara Umno, PAS dan Bersatu, parti-parti yang sering menunjukkan betapa cepatnya sesuatu pakatan boleh retak apabila kepimpinan dan kawalan terancam.
Malaysiakini melihat bagaimana persaingan, kesangsian dan peralihan sokongan antara parti-parti berkenaan mencetuskan pelbagai pergolakan politik.
Langkah Sheraton
Pada Februari 2020, arena politik negara dikejutkan dengan Langkah Sheraton - gerakan politik yang akhirnya membawa kepada kejatuhan kerajaan Pakatan Harapan (PH) pertama yang dipimpin oleh perdana menteri Dr Mahathir Mohamad.
Kejatuhan pentadbiran PH juga didorong oleh langkah Presiden Bersatu Muhyiddin Yassin untuk keluar daripada PH, serta pembelotan 11 ahli parlimen PKR yang dipimpin oleh Mohamed Azmin Ali untuk menyokong Bersatu, menyebabkan PH kehilangan majoriti parlimennya.
Disokong oleh parti-parti komponen BN, PAS, dan beberapa pihak lain, Muhyiddin mengangkat sumpah sebagai perdana menteri pada 1 Mac 2020, dengan bekas presiden Umno itu kemudiannya memimpin kerajaan di bawah panji Perikatan Nasional (PN).
Walaupun tindakan yang disifatkan sebagai pengkhianatan itu dipelopori oleh Bersatu terhadap Mahathir - boleh dikatakan sebagai salah seorang tokoh hak Melayu paling tegar di negara ini - dilihat oleh banyak pihak sebagai langkah "pintu belakang" yang mengabaikan mandat pilihan raya, sesetengah pihak, termasuk Umno dan PAS, berhujah bahawa perubahan itu adalah penjajaran semula yang perlu untuk melindungi kepentingan Melayu-Islam.
Namun, gerakan itu menyemai rasa tidak percaya dan kebencian kerana Bersatu yang merupakan parti yang agak baru dan lebih kecil kini memegang jawatan perdana menteri manakala Umno, parti nasionalis Melayu yang paling lama dan mampan, hanya memainkan peranan penyokong.
Susulan Langkah Sheraton, Umno dan PAS juga bersetuju untuk menerima Bersatu sebagai ahli dalam Muafakat Nasional (MN), dengan setiausaha agung BN ketika itu, Annuar Musa menjelaskan bahawa kemasukan Bersatu adalah sebahagian daripada usaha untuk memperkukuhkan pakatan tersebut.
Walaupun Bersatu kemudiannya mendakwa bahawa tiada susulan daripada MN mengenai penyertaan parti itu, kesediaan Umno untuk bekerjasama dengan Bersatu ketika itu difahamkan berakar umbi atas keperluan, bukan keyakinan.
MN berpecah
Dilancarkan pada September 2019 susulan keputusan pilihan raya umum 2018, pakatan Umno-PAS itu mula retak apabila Umno mendapati dirinya berkongsi kuasa bukan sahaja dengan PAS, tetapi juga dengan Bersatu - sebuah parti yang menyasarkan asas pengundi yang sama.
Sokongan PAS terhadap pentadbiran Muhyiddin menyebabkan para pemimpin Umno secara terbuka mempersoalkan kesahihan Bersatu, sementara PAS mempertahankan pengaturan itu sebagai keperluan pragmatik, seolah-olah mengutamakan hubungannya dengan Bersatu berbanding semangat pakatan MN.
Pada September 2020, hanya sebulan selepas Annuar mengesahkan penyertaan Bersatu dalam MN, kekecewaan Umno terhadap PAS mula timbul secara lebih terbuka, dengan ketua Pemuda Umno ketika itu, Asyraf Wajdi Dusuki, secara terbuka mempersoalkan keputusan PAS untuk secara rasmi menyertai PN sebagai ahli komponen.
Kenyataan Asyraf itu dibuat selepas PAS meminta penjelasan daripada Umno berhubung dakwaan bahawa beberapa ahli parlimen Umno menyokong Anwar Ibrahim menjadi perdana menteri - satu situasi yang menurut Setiausaha Agung PAS, Takiyuddin Hassan, jika benar, bermakna Umno telah mengingkari piagam MN.
Walau bagaimanapun, walaupun MN semakin tidak relevan menjelang 2021, para pemimpin dari Umno dan PAS dalam beberapa bulan kebelakangan ini telah mengemukakan idea untuk menghidupkan semula kerjasama tersebut, dengan beberapa pemimpin politik tertentu menyorot alasan seteru politik yang sama dalam PH.
BN singkirkan Peja di Perak
Bersatu menyaksikan amaran awal tentang pakatan rapuh pada Disember 2020 apabila menteri besar Peraknya, Ahmad Faizal Azumu, digulingkan selepas Umno mengemukakan usul percaya di dewan undangan negeri, hanya untuk mengundi menentangnya bersama-sama dengan pembangkang.
Umno Perak dilaporkan tidak berpuas hati dengan timbalan presiden Bersatu ketika itu, terutamanya mengenai pelantikan secara sepihak seorang Adun Umno sebagai setiausaha politiknya.
Bersatu telah meluahkan rasa kecewanya terhadap langkah Umno itu, dengan PAS mengumumkan bahawa ketiga-tiga Adunnya, yang telah menyokong Faizal, tidak akan menyertai usaha untuk membentuk kerajaan negeri yang baru.
Walau bagaimanapun, Pengerusi BN, Ahmad Zahid Hamidi, kemudiannya memohon maaf bagi pihak BN Perak, menyebabkan BN, PAS, dan Bersatu bersetuju untuk menyokong Ketua Umno Perak, Saarani Mohamad, sebagai menteri besar negeri yang baru.
Pada masa itu, Umno memerlukan sokongan daripada parti lain untuk membentuk kerajaan negeri kerana ia hanya mempunyai 25 kerusi DUN di Perak, hampir lima Adun untuk membentuk pentadbiran negeri. Bersatu memegang enam kerusi manakala parti-parti PH menguasai sejumlah 24 kawasan DUN.
Daripada pergolakan negeri hinggalah kepada pergolakan persekutuan
Peristiwa di Perak menandakan ketidakstabilan yang lebih meluas dalam politik gabungan Melayu. Pada Julai 2021, ketika negara sedang bergelut dengan pandemik Covid-19, Zahid mengumumkan penarikan sokongan Umno terhadap Muhyiddin sebagai perdana menteri, dengan langkah itu berlaku kurang daripada 12 jam selepas Ismail Sabri Yaakob, yang ketika itu merupakan naib presiden Umno, dilantik sebagai timbalan perdana menteri.
Selepas gagal untuk mendapatkan lebih banyak sokongan daripada barisan pembangkang dengan menawarkan pembaharuan, Muhyiddin akhirnya mengakui dia telah kehilangan majoriti dan meletak jawatan sebagai perdana menteri pada 16 Ogos, membuka jalan kepada Ismail untuk mengambil alih jawatan perdana menteri dan menamatkan tempoh singkat Bersatu menerajui pentadbiran.
Walaupun meletak jawatan, Muhyiddin kemudiannya dilantik sebagai pengerusi Majlis Pemulihan Negara dengan status menteri. Dia sebelum ini telah memperkenalkan Pelan Pemulihan Negara untuk menangani krisis kesihatan Covid-19, dengan pelan itu menimbulkan reaksi balas atas dakwaan ketidakkonsistenan dalam penerapan kriterianya.
Ismail juga mengekalkan ramai menteri Bersatu lain yang berada dalam kabinet di bawah Muhyiddin.
Krisis Melaka sorot kerapuhan politik
Krisis politik Melaka 2021 bermula bukan di peti undi, tetapi dengan kejatuhan kerajaan negeri selepas empat Adun - termasuk dua dari Umno dan seorang dari Bersatu - menarik balik sokongan mereka daripada ketua menteri Sulaiman Ali, juga dari Umno.
Setiausaha agung Umno ketika itu kemudiannya mengesahkan bahawa surat pemecatan rasmi telah dihantar kepada dua Adun Umno berkenaan - Idris Haron dan Nor Azman Hassan - atas peranan mereka dalam percaturan itu. Kedua-duanya kemudian bertanding di pilihan raya negeri sebagai calon PKR dan Amanah.
Walaupun penarikan keyakinan menyebabkan Sulaiman hilang majoriti, dia menyekat percubaan untuk membentuk kerajaan baru dengan pembangkang dengan memohon pembubaran DUN yang mempunyai 28 kerusi pada 4 Oktober, membuka jalan untuk pilihan raya baru.
Pilihan raya negeri mengejut pada bulan November tahun itu memberikan keputusan yang tegas: BN memperoleh 21 kerusi, memberikan gabungan itu majoriti yang selesa dan membolehkannya membentuk kerajaan negeri tanpa bergantung pada sokongan daripada PN atau PH, yang masing-masing memperoleh dua dan lima kerusi.
Walaupun Sulaiman kekal sebagai ketua menteri di bawah majoriti Umno yang lebih kukuh, dia kemudiannya meletak jawatan pada Mac 2023, di pertengahan penggalnya.
Pertelingkahan dalaman dalam Umno dilihat menjadi punca, meski Zahid mengaitkan peletakan jawatan Sulaiman dengan sebab kesihatan.
Ketua BN Melaka, Ab Rauf Yusoh, yang sebelum ini menafikan dakwaan cuba melemahkan Sulaiman, kemudian mengangkat sumpah sebagai ketua menteri Melaka yang baru.
Rampasan kuasa Perlis gugat hubungan antara PAS dan Bersatu
Bulan lalu, Perlis, negeri terkecil di negara ini, digemparkan apabila lapan Adun yang terdiri daripada lima daripada Bersatu dan tiga daripada PAS, menarik balik kepercayaan terhadap Shukri Ramli sebagai menteri besar.
Langkah itu, yang secara efektifnya menyerahkan kawalan negeri kepada Bersatu melalui pelantikan Ketua Bersatu Perlis, Abu Bakar Hamzah sebagai menteri besar, mengakibatkan PAS menamatkan keanggotaan tiga Adunnya yang terlibat dalam rampasan kuasa itu, dengan alasan melanggar disiplin parti.
Pada 31 Dis, Speaker Dewan Undangan Negeri Perlis, Rus’sele Eizan, menarik balik notis kepada Suruhanjaya Pilihan Raya yang menyatakan keperluan untuk pilihan raya kecil di tiga kerusi yang dikosongkan oleh wakil PAS.
Rus’sele berkata bahawa tidak perlu ada pilihan raya kecil di tiga kerusi tersebut kerana PAS telah berikrar untuk menyokong kerajaan baru Perlis yang dipimpin oleh Bersatu, dengan Takiyuddin mengesahkan bahawa Adunnya yang dipilih akan menolak jawatan dalam majlis eksekutif negeri di bawah pentadbiran Abu Bakar.
Walau bagaimanapun, peletakan jawatan Muhyiddin sebagai pengerusi PN nampaknya dapat meredakan perselisihan faham antara parti-parti komponen PN, dengan para pemimpin PAS mengambil nada yang lebih lembut dalam permohonan maaf kepada Ahli Parlimen Pagoh itu selepas tempoh ketegangan mengenai situasi di Perlis.
Presiden PAS, Abdul Hadi Awang, sejak itu telah menyatakan bahawa partinya bersedia untuk mengambil alih kepimpinan PN, dengan beberapa nama sedang dipertimbangkan untuk menggantikan Muhyiddin, yang mengosongkan jawatan itu pada 1 Januari.