Sekumpulan pelajar dari pelbagai universiti awam di seluruh Malaysia menggesa SPRM dan Kementerian Pendidikan Tinggi menyiasat dakwaan rasuah dalam sistem perolehan di universiti-universiti di seluruh negara.

Bercakap semasa sidang media di Rumah Mandiri di Petaling Jaya, pengerusi Himpunan Advokasi Rakyat Malaysia (Haram), Brendon Gan, menyifatkan sistem perolehan universiti sebagai “lubuk rasuah dan manipulasi”.

Gan yang juga merupakan pelajar undang-undang tahun ketiga di Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM), bersama-sama wakil pelajar dari Universiti Teknologi Mara (UiTM), Universiti Sains Malaysia (USM), dan Universiti Malaysia Sabah (UMS) membangkitkan kebimbangan berikutan beberapa siri skandal perolehan yang telah melibatkan universiti awam selama ini.

Gan berkata dalam kes UKM, universiti itu masih belum mengeluarkan sebarang respons rasmi mengenai skandal perolehan baru-baru ini yang melibatkan RM58.45 juta, walaupun memorandum telah diserahkan kepada lembaga pengarah UKM pada 12 Dis.

“Dalam memorandum itu, saya menuntut agar sistem perolehan diperbaharui secara menyeluruh, supaya kepincangan yang menyebabkan skandal itu berlaku dapat diperbaiki.

“Walau bagaimanapun, sehingga hari ini, kami masih belum menerima sebarang kenyataan atau respons rasmi daripada lembaga pengarah UKM.

“Ini bukan sahaja mencerminkan kegagalan lembaga untuk menegakkan tanggungjawab terhadap pelajar UKM, tetapi juga mencerminkan kecuaian mereka terhadap kepercayaan yang diberikan kepada mereka untuk menguruskan dana awam daripada rakyat dan pelajar itu sendiri,” katanya.

Pada 21 Julai, Jabatan Audit Negara mendapati bahawa Hospital Universiti Kebangsaan Malaysia (HUKM) telah gagal dalam prosedur pematuhannya untuk sekurang-kurangnya tiga proses perolehan tender bernilai RM58.45 juta.

Laporan audit mendapati bahawa daripada 165 tender perolehan yang diluluskan oleh Jawatankuasa Tender UKM pada tahun 2024, hanya tujuh yang telah diaudit. Antara tujuh tender yang diaudit ini, tiga didapati gagal mematuhi prosedur.

Perolehan awam universiti

Gan menekankan penemuan tersebut sebagai petunjuk yang membimbangkan, mempersoalkan berapa banyak lagi kejadian penyelewengan dan penyalahgunaan kuasa yang mungkin tersembunyi di sebalik tender yang tidak diaudit.

Dua juga berkata sejumlah besar projek yang tidak dapat diselesaikan di seluruh universiti menimbulkan kebimbangan serius sama ada syarikat yang diberikan kontrak melalui sistem perolehan layak untuk menjalankan kerja tersebut.

“Dengan mengandaikan bahawa SPRM dan Jabatan Audit memutuskan untuk mengaudit keseluruhan empat tahun perolehan yang dimasukkan (di UKM), berapa banyak lagi pendedahan rasuah yang boleh berlaku di sini?

“Dan saya berpegang pada prinsip, dengan mengandaikan bahawa ini boleh berlaku di UKM, sebuah universiti berprestij di Malaysia, ia boleh berlaku di semua universiti lain di negara ini,” tambahnya.

UKM bukanlah satu-satunya universiti awam yang terlibat dalam kontroversi perolehan.

Kumpulan itu mengetengahkan beberapa kes lain yang melibatkan institusi awam lain sejak sedekad yang lalu.

Pada 2023, SPRM menyiasat anak syarikat UiTM, UiTM Holdings Sdn Bhd, atas dakwaan ketidakcekapan dan ketirisan, yang menyebabkan kerugian RM157 juta yang ditanggung dari 2017 hingga 2021.

Wakil pelajar UiTM, Sayed Arif dan Luqman Kamal, mendakwa bahawa UiTM telah menyuntik modal sebanyak RM259.98 juta ke dalam anak syarikat itu melalui pemindahan tunai dan penukaran pinjaman kepada ekuiti tanpa kelulusan Menteri Kewangan.

“Ketidakpatuhan undang-undang ini bukan sekadar isu teknikal, tetapi kegagalan sistemik dalam melindungi amanah kewangan awam,” kata Sayed.

Mereka juga mengetengahkan skandal konsesi UiTM pada 2014, apabila Ahli Parlimen Pandan, Rafizi Ramli, mendedahkan beberapa siri perjanjian konsesi untuk kampus UiTM baru yang didakwa telah diberikan kepada syarikat berkaitan Umno.

Di UMS, bekas menteri pembangunan infrastruktur Sabah, Peter Anthony, telah disabitkan kesalahan dalam kes pemalsuan yang dikaitkan dengan universiti tersebut.

Kes itu melibatkan surat sokongan palsu yang didakwa dikeluarkan oleh UMS kepada syarikatnya, Syarikat Jati, yang diberi kontrak untuk menjalankan kerja-kerja operasi dan penyelenggaraan untuk projek Mekanikal Fasa 2A di kampus UMS pada tahun 2014.

Sementara itu, di USM, bekas penolong pegawai pentadbiran pusat sukan dan rekreasi, Zurina Abdul Hamid, didakwa pada September 2020 dan kemudiannya disabitkan kesalahan pada September 2021 atas kesalahan salah guna kuasa dan menerima rasuah berjumlah RM135,445.90.

Dakwaan tersebut berpunca daripada penglibatannya dalam mengeluarkan invois palsu dan meluluskan pesanan perolehan untuk peralatan pejabat dan sukan yang dibekalkan oleh TZP Venture antara 2013 dan 2017.

Hadir semasa mesyuarat itu juga ialah Presiden Persatuan Belia Baharu Universiti Malaya (Umany) Tang Yi Ze, yang menyatakan bahawa walaupun Universiti Malaya (UM) tidak terlibat dalam skandal perolehan besar, mereka akan berdiri teguh dalam solidariti bersama pelajar.

Tang berkata rasuah dan penyalahgunaan kuasa dalam universiti awam akhirnya menjejaskan pelajar di seluruh negara.

“Bayangkan jika semua isu ini tidak wujud, jika semua sistem telus dan semua mekanisme berkesan, berapa banyak wang yang boleh digunakan untuk kebajikan pelajar?

“Tetapi kerana terdapat banyak skandal seperti ini, kita sebagai pelajar tidak dapat mengakses kebajikan seperti ini,” katanya.

Kumpulan itu menggariskan beberapa tuntutan, termasuk meminta SPRM menyiasat skandal perolehan di universiti awam dan agar kerajaan menjalankan audit forensik yang komprehensif dan bebas terhadap semua tender dan projek berkaitan.

Mereka berhujah bahawa audit dalaman tidak mencukupi dan laporan audit harus dihantar terus kepada lembaga universiti dan didedahkan kepada umum.

Selain itu, mereka juga menuntut pemansuhan Akta Universiti dan Kolej Universiti (Auku), terutamanya peruntukan yang memberikan kuasa luas kepada menteri pendidikan tinggi untuk melantik naib canselor.

Gan menegaskan bahawa kumpulan itu telah memberi Kementerian Pendidikan Tinggi lima hari bekerja untuk menjawab tuntutannya untuk kejelasan dan pembaharuan dalam sistem perolehan universiti awam.

Gan menambah bahawa percubaan berulang kali untuk mendapatkan penjelasan daripada kepimpinan universiti setakat ini tidak terjawab.

Dia memberi amaran bahawa mereka bersedia untuk membawa perkara itu ke jalanan jika tiada tindakan diambil, termasuk dengan mengadakan protes di Putrajaya dan di luar kementerian, sekiranya gesaan mereka tidak dijawab.

“Kami memberi tempoh lima hari bekerja untuk kementerian sekurang-kurangnya memberi respons dan menjelaskan apa yang berlaku kepada sistem pendidikan tinggi.

“Jika kementerian gagal memberi respons dalam tempoh masa ini, kami tidak akan teragak-agak untuk meningkatkan isu ini bagi memastikan suara pelajar didengari dan diambil serius oleh pihak berkuasa,” katanya.