Lima Ahli Parlimen Perikatan Nasional memfailkan saman pemula di Mahkamah Tinggi Kuala Lumpur pada 19 Januari untuk mencabar perjanjian Malaysia-AS mengenai tarif timbal balik, kerana mereka menganggapnya tidak berperlembagaan, terbatal dan tidak sah.
Dokumen mahkamah yang dilihat oleh Malaysiakini menunjukkan bahawa ahli parlimen berkenaan menamakan Perdana Menteri Anwar Ibrahim, peguam negara dan kerajaan sebagai defendan.
Ahli Parlimen, iaitu Rosol Wahid (Hulu Terengganu), Fathul Huzir Ayob (Gerik), Awang Hashim (Pendang), Mas Ermieyati Samsudin (Masjid Tanah) dan Abdul Khalid Abdullah (Rompin), memfailkan saman mereka melalui firma guaman Messrs Karthig Shan.
Dalam permohonan saman pemula itu, ahli parlimen berkenaan memohon beberapa pengisytiharan mahkamah, termasuk bahawa Anwar tidak mempunyai kuasa perlembagaan untuk mengikat persekutuan itu dengan perjanjian perdagangan.
“(Plaintif-plaintif memohon) pengisytiharan bahawa defendan pertama (Anwar) dan defendan ketiga (kerajaan) telah gagal menegakkan dan melaksanakan tugas perlembagaan mereka iaitu tanggungjawab kolektif kepada kerajaan.
“Satu pengisytiharan bahawa defendan kedua (AG) telah gagal melaksanakan tugas perlembagaannya untuk menasihati defendan pertama dan ketiga tentang prasyarat perlembagaan yang perlu dipenuhi sebelum persekutuan boleh terikat secara sah dengan perjanjian perdagangan.
“Sehubungan itu, perjanjian perdagangan antara AS dan Malaysia bertarikh 26 Okt 2025, harus diisytiharkan sebagai tidak berperlembagaan, terbatal dan tidak sah (termasuk hasil perjanjian itu),” kata dokumen tersebut.
Kepentingan awam dan tugas perlembagaan
Ahli parlimen berkenaan mendakwa bahawa mereka telah memfailkan tindakan sivil terhadap ketiga-tiga defendan demi kepentingan orang ramai dan dalam melaksanakan tugas perlembagaan mereka bagi menegakkan kedaulatan undang-undang dan Perlembagaan Persekutuan.
“Perjanjian perdagangan itu merupakan perjanjian antarabangsa dengan implikasi material kepada hak dan kewajipan persekutuan.
“Pelaksanaannya dan pelaksanaan yang dirancang oleh defendan pertama dan ketiga menimbulkan isu-isu serius dan substantif mengenai kapasiti, kuasa dan prosedur perlembagaan (yang) tidak dipatuhi oleh defendan sebelum mengikat persekutuan itu ke dalam perjanjian,” kata mereka.
Mereka mendakwa bahawa ahli parlimen tidak dimaklumkan tentang terma penuh perjanjian itu, kerana ia belum dibentangkan, dibahaskan atau diluluskan di Parlimen.
Mereka selanjutnya berhujah bahawa Anwar dan kerajaan masih belum mengenal pasti undang-undang yang membenarkan mereka menandatangani perjanjian sedemikian.
Mereka juga mendakwa bahawa Anwar telah bertindak sendirian atau atas nasihat Peguam Negara, walaupun kerajaan tidak mempunyai kuasa perlembagaan untuk secara sepihak mengikat persekutuan itu kepada perjanjian perdagangan tanpa kebenaran perlembagaan yang betul.
“Sebarang proses atau pergantungan kepada kuasa eksekutif untuk menyempurnakan perjanjian perdagangan secara sepihak adalah tidak berperlembagaan dan salah dari segi undang-undang.
“Terdapat risiko nyata dan sedia ada bahawa pensijilan tersebut boleh digunakan oleh defendan secara sepihak walaupun terdapat kecacatan perlembagaan yang tidak dapat diselesaikan, dengan itu bertujuan untuk menguatkuasakan perjanjian perdagangan dan mengikat persekutuan secara tidak berperlembagaan,” kata mereka.
Rosol, dalam afidavit sokongannya, mendakwa bahawa penglibatan defendan dalam menandatangani perjanjian itu adalah bertentangan dengan beberapa Perkara Perlembagaan Persekutuan, termasuk Perkara 43(3), yang menetapkan prinsip tanggungjawab kolektif kabinet.
“Saya dinasihatkan oleh peguam saya dan benar-benar percaya bahawa pelaksanaan dan tujuan pelaksanaan perjanjian perdagangan menimbulkan isu perlembagaan yang serius, termasuk sama ada defendan pertama dan ketiga mempunyai kuasa yang sah dan berperlembagaan untuk mengikat persekutuan kepada (perjanjian tersebut).
“Saya selanjutnya dinasihatkan oleh peguam saya bahawa defendan kedua telah gagal atau cuai untuk menasihati defendan pertama dan ketiga mengikut Perkara 145 Perlembagaan,” katanya.
Ahli Parlimen Hulu Terengganu itu seterusnya menegaskan bahawa Anwar dan kerajaan telah mengabaikan peranan dan fungsi perlembagaan raja-raja dengan memintas Yang di-Pertuan Agong, Majlis Raja-Raja dan Parlimen dalam mendapatkan, merundingkan, melaksanakan, dan memuktamadkan perjanjian perdagangan itu.
Pemfailan saman pemula itu susulan surat tuntutan Rosol yang dikeluarkan kepada Anwar pada Disember tahun lepas, yang menggesa perdana menteri menjelaskan kuasa yang membolehkannya menandatangani perjanjian perdagangan dengan AS.
Rosol, pada masa itu, berkata bahawa sebagai ahli parlimen, dia mempunyai tanggungjawab untuk mendapatkan penjelasan lanjut selepas soalannya di Dewan Rakyat mengenai perjanjian perdagangan tidak dijawab sepenuhnya.
Anwar telah menandatangani perjanjian itu pada 26 Okt 2025, yang dilihat sebagai usaha meningkatkan aktiviti ekonomi antara Malaysia dan AS.
Dia memberitahu Dewan Rakyat, pada 18 Nov, bahawa Malaysia berdiri teguh dalam tiga sektor utama yang dianggap "sensitif" terhadap kepentingan AS, iaitu nadir bumi, semikonduktor, dan denominasi mata wang.