Setiap kali gangguan LRT berlaku di Lembah Klang, kesannya dirasai serta-merta oleh ribuan pengguna yang bergantung kepada tren untuk bergerak ke tempat kerja, ke kampus atau pulang ke rumah. Bagi ramai warga kota, LRT bukan lagi sekadar pilihan pengangkutan, tetapi menjadi nadi kepada pergerakan harian.

Apabila tren lewat atau perkhidmatan tergendala, kesannya bukan kecil. Ada yang terlepas mesyuarat penting, ada yang lewat mengambil anak dari sekolah, dan tidak kurang juga yang terpaksa menunggu lama di stesen yang sesak. Sebab itu kebolehpercayaan sistem rel bandar bukan sekadar isu teknikal — ia menyentuh kehidupan harian rakyat.

Namun apabila gangguan berlaku, perbincangan awam sering cepat bertukar menjadi polemik politik. Hakikatnya, untuk memahami isu ini secara lebih adil, kita perlu melihat bagaimana struktur pengurusan sistem pengangkutan awam negara sebenarnya berfungsi.

Dalam sistem sedia ada, terdapat pembahagian peranan yang jelas antara pembuat dasar, pemilik aset dan pengendali operasi. Kementerian Pengangkutan (MOT) bertanggungjawab menentukan dasar serta hala tuju pembangunan pengangkutan awam negara. Kementerian Kewangan (MOF) pula bertindak sebagai pemegang saham kepada syarikat pengendali.

Manakala dari sudut operasi, sistem rel bandar di Lembah Klang dikendalikan oleh Prasarana Malaysia Berhad, melalui anak syarikatnya Rapid Rail.

Dalam kerangka ini, Menteri Pengangkutan Anthony memang memikul tanggungjawab politik untuk menjelaskan prestasi keseluruhan sistem pengangkutan awam kepada Parlimen dan rakyat. Namun dari sudut operasi harian — seperti penyelenggaraan tren, sistem isyarat dan kestabilan perkhidmatan — tanggungjawab tersebut berada di peringkat pengendali.

Pengajaran daripada insiden LRT 2021

Struktur akauntabiliti ini pernah menjadi perhatian umum selepas insiden pelanggaran tren LRT pada tahun 2021 yang mengakibatkan puluhan penumpang cedera.

Selepas kejadian tersebut, pengerusi Prasarana ketika itu, Tajuddin Abdul Rahman, telah ditamatkan perkhidmatannya oleh pemegang saham melalui MOF.

Peristiwa itu memberi gambaran jelas tentang bagaimana mekanisme tadbir urus korporat berfungsi apabila berlaku kegagalan besar dalam sistem. Dari sudut pemilikan syarikat, pengendali tertakluk kepada struktur pemegang saham. Pada masa yang sama, aspek dasar dan regulasi kekal berada bawah kementerian berkaitan.

Pengalaman tersebut juga menjadi peringatan bahawa tahap profesionalisme dalam mengendalikan sistem rel bandar perlu sentiasa dipelihara pada tahap yang tinggi.

Cabaran sistem rel bandar yang semakin matang

Sistem rel bandar di Lembah Klang hari ini bukan lagi sistem baharu. Sebahagian laluan telah beroperasi lebih dua dekad dan membawa jumlah penumpang yang besar setiap hari.

Apabila sistem semakin matang, cabaran teknikal juga semakin kompleks. Tren, sistem isyarat dan peralatan elektrikal mempunyai jangka hayat tertentu yang memerlukan penyelenggaraan rapi serta penggantian secara berkala.

Pada masa yang sama, jumlah penumpang yang semakin meningkat menyebabkan sistem beroperasi hampir kepada had kapasiti. Dalam keadaan seperti ini, gangguan kecil sekalipun boleh memberi kesan berantai kepada keseluruhan rangkaian perkhidmatan.

Sebab itu pengurusan operasi dalam sistem rel bandar memerlukan disiplin penyelenggaraan yang tinggi serta perancangan aset yang teliti bagi memastikan perkhidmatan sentiasa stabil.

Memperkukuh tadbir urus operasi

Untuk memastikan keyakinan pengguna terus terpelihara, usaha memperkukuh tadbir urus operasi sistem rel bandar perlu diberi perhatian secara berterusan.

Antara langkah yang boleh dipertimbangkan termasuk pelaksanaan audit teknikal bebas bagi menilai keadaan sebenar sistem, penyediaan pelan penggantian aset jangka panjang yang lebih telus, serta pendedahan indikator prestasi operasi seperti ketepatan masa tren dan kebolehpercayaan perkhidmatan.

Selain itu, pengukuhan kepakaran teknikal dalam pengurusan serta tadbir urus syarikat juga penting agar setiap keputusan berkaitan operasi dan penyelenggaraan dibuat berasaskan standard industri rel yang terbaik.

Keyakinan pengguna dibina melalui prestasi

Pengangkutan awam bandar merupakan infrastruktur penting yang menyokong kehidupan harian jutaan rakyat. Apa yang diharapkan oleh pengguna sebenarnya sangat mudah — tren bergerak tepat pada waktunya, perkhidmatan stabil dan perjalanan harian dapat dilakukan tanpa gangguan yang berulang.

Dalam konteks ini, keyakinan pengguna tidak dibina melalui penjelasan semata-mata. Ia dibina melalui prestasi operasi yang konsisten setiap hari.

Reputasi sesebuah sistem rel bandar banyak bergantung kepada sejauh mana pengendali mampu memastikan operasi berjalan dengan stabil dan boleh dipercayai. Infrastruktur boleh dibina dengan pelaburan yang besar, tetapi kualiti pengendalian harianlah yang menentukan sama ada sistem tersebut benar-benar diyakini oleh pengguna.

Apabila pengurusan operasi diperkukuh, penyelenggaraan dilaksanakan dengan disiplin yang tinggi dan sistem dikendalikan secara profesional, kualiti perkhidmatan akan turut meningkat. Pada akhirnya, rakyatlah yang akan mendapat manfaat apabila sistem pengangkutan awam berfungsi dengan lebih baik, stabil dan boleh dipercayai setiap hari.

MOHD IKHMAL MOHD ISKANDAR bekas penyelidik kajian pengangkutan awam Terengganu 2006 merangkap pengarah komunikasi PKR cabang Lumut. Dia juga adalah graduan Ijazah Sarjana Muda Pentadbiran Perniagaan (Pengangkutan) daripada Universiti Teknologi Mara (UiTM).

Tulisan ini tidak semestinya mencerminkan pendirian Malaysiakini.