ULASAN | Malaysia sedang berdepan satu pertikaian politik yang mendedahkan isu lebih besar daripada kedudukan undang-undang PN semata-mata. Negara telah berdekad-dekad membiasakan diri dengan kerajaan gabungan tanpa membina kerangka undang-undang yang benar-benar mencerminkan cara gabungan politik berfungsi hari ini.

Parti berkempen di bawah jenama bersama merundingkan kerusi secara kolektif, duduk di parlimen dengan identiti gabungan dan menawarkan diri sebagai kerajaan alternatif.

Namun apabila pendaftaran sesebuah gabungan digantung atau dibatalkan, undang-undang masih banyak bergantung pada kedudukan parti komponennya.

Ketidakpadanan itu kini kelihatan jelas. Jabatan Pendaftaran Pertubuhan Malaysia (ROS) membatalkan pendaftaran PN pada 20 Okt melalui subperenggan 13(1)(c)(iv) Akta Pertubuhan 1966 selepas mempertimbangkan jawapan gabungan itu bertarikh 12 Okt terhadap notis terdahulu.

PN menyatakan akan mencabar keputusan berkenaan. Mahkamah tinggi pula telah memberikan kebenaran pada 13 Okt untuk semakan kehakiman terhadap penggantungan terdahulu, manakala permohonan penangguhan inter partes dijadualkan hari ini.

Prosiding tersebut menyentuh soal kesahan undang-undang dan tidak wajar didahului dengan kesimpulan politik.

Namun kesan politiknya memperlihatkan kekosongan institusi. Pada 21 Oktober, Yang Dipertua Dewan Rakyat, Johari Abdul, berkata belum ada keputusan mengenai status atau kedudukan tempat duduk ahli parlimen PN sementara menunggu penjelasan daripada pengerusi gabungan Ahmad Samsuri Mokhtar.

Ketidakpastian itu penting. Ahli parlimen dipilih sebagai calon parti politik berdaftar, tetapi amalan parlimen juga mengiktiraf identiti gabungan. Apabila organisasi payung hilang status undang-undangnya, identiti politik yang terbina di bawahnya tidak semestinya lenyap secara automatik.

PRN Melaka menajamkan persoalan tersebut.

Politik kian berasaskan gabungan

Suruhanjaya Pilihan Raya menetapkan hari penamaan calon pada 31 Okt, pengundian awal pada 10 Nov dan pengundian penuh empat hari kemudian.

Pengerusi BN Ahmad Zahid Hamidi berkata parti itu akan bertanding di 21 kerusi, manakala PAS dan sekutunya bertanding di baki tujuh kerusi. BN akan menggunakan logonya sendiri, manakala PAS dan sekutunya menentukan logo masing-masing.

Susunan itu menunjukkan kerjasama pilihan raya masih boleh diteruskan walaupun struktur gabungan yang sebelum ini mengatur sebahagian kerjasama tersebut terganggu dari segi undang-undang.

Penilaian saya ialah Malaysia perlu berhenti melihat gabungan politik seolah-olah ia sekadar pertubuhan yang diperbesarkan. Gabungan kini menjadi institusi yang hampir berperlembagaan: bukan sebahagian daripada perlembagaan itu sendiri, tetapi amat penting dalam pembentukan kerajaan, penentuan majoriti parlimen dan cara pengundi memahami tanggungjawab politik.

Ini tidak bermaksud gabungan perlu dipahat ke dalam perlembagaan. Sebaliknya, parlimen wajar mempertimbangkan kerangka statutori khusus bagi gabungan politik berdaftar.

Kerangka itu boleh menetapkan peraturan minimum mengenai keahlian, penarikan diri, hak mengundi, korum, pertukaran kepimpinan, penggunaan simbol bersama, penyelesaian pertikaian serta akibat penggantungan atau pembatalan pendaftaran.

Ia juga perlu membezakan keperibadian undang-undang gabungan daripada keperibadian undang-undang parti komponennya yang terus wujud.

Perbezaan itu penting bukan sahaja untuk PN. Politik Malaysia semakin berasaskan gabungan, tetapi pakatan kekal 'cair'. Sesebuah parti boleh meninggalkan satu blok, berunding dengan blok lain, bertanding menggunakan lambangnya sendiri atau menyokong kerajaan tanpa menyertai gabungan secara rasmi.

Semua itu ialah strategi politik yang sah. Undang-undang tidak perlu menentukan susunan mana yang lebih baik; undang-undang perlu menjadikan akibatnya jelas sebelum pertikaian tercetus.

Dewan Rakyat.

Peraturan peralihan yang jelas juga membantu institusi. Parlimen perlu mengetahui bagaimana ahli parlimen harus dikategorikan apabila status pendaftaran gabungan berubah.

Pihak pilihan raya perlu mengetahui kesannya terhadap simbol gabungan, deposit, ejen sah dan bahan kempen. Parti komponen pula perlu mengetahui sama ada perjanjian antara parti kekal berkuat kuasa, luput atau memerlukan persetujuan baru.

Pengundi tidak seharusnya terpaksa menyusun sendiri jawapan kepada persoalan sedemikian ketika kempen berlangsung.

Terdapat juga pengajaran tadbir urus. Pelaku politik sering menghargai fleksibiliti kerana kekaburan memberikan ruang untuk berunding. Namun kekaburan institusi menjadi mahal apabila status undang-undang berubah secara mendadak.

Peguam berlitigasi, pentadbir teragak-agak, mesej politik berpecah dan rakyat menerima penjelasan yang bercanggah tentang siapa mewakili apa.

Justeru PRN Melaka lebih wajar dilihat sebagai ujian tekanan terhadap sistem gabungan Malaysia daripada sekadar referendum tentang kelangsungan satu gabungan.

Pertikaian undang-undang harus segera diputuskan melalui mahkamah, dan jika berkenaan, saluran rayuan statutori. Persoalan dasar yang lebih luas pula sewajarnya diputuskan di parlimen.

Malaysia telah bergerak daripada politik gabungan dominan kepada politik gabungan kompetitif. Kerangka undang-undangnya belum sepenuhnya mengejar perubahan itu.

Reformasi seterusnya tidak seharusnya direka untuk PN, BN, PH atau mana-mana pakatan tertentu. Ia harus membentuk peraturan neutral bagi setiap gabungan yang mahu mendapatkan kuasa awam.

Kerjasama politik akan terus berubah. Undang-undang perlu memastikan apabila perubahan berlaku, institusi negara tidak terpaksa berimprovisasi setiap kali kedudukan politik berubah kerana perubahan status sesebuah organisasi gabungan berdaftar.

AZAM MOHD menulis komentar mengenai isu politik dan ekonomi semasa.

Artikel ini merupakan pandangan peribadi penulis dan tidak semestinya mencerminkan pendirian Malaysiakini.