Persatuan perniagaan berkata jurang perbezaan yang semakin melebar antara harga subsidi dan harga pasaran untuk bahan api, di samping kos tambahan untuk pembelian digital, adalah antara sebab stesen minyak tertentu di negara ini kehabisan bahan api.

Ini meskipun terdapat jaminan kerajaan bahawa Malaysia mempunyai petrol dan diesel yang mencukupi sehingga akhir Mei ketika bekalan global terus berkurangan disebabkan oleh perang Iran-AS-Israel.

Presiden Persatuan Pengusaha Stesen Minyak Bumiputera Malaysia (Bumipeda) Abdul Aziz Sapian memberitahu Malaysiakini bahawa sebarang gangguan bekalan melangkaui isu logistik sementara.

"Gangguan bekalan semasa bukan sekadar isu logistik sementara, tetapi mencerminkan ketidakpadanan struktur dalam sistem semasa.

"Pengusaha beroperasi dalam margin terkawal sebagai 'price taker', namun menanggung kos dan risiko yang semakin meningkat tanpa keupayaan untuk menyesuaikan harga,” kata Aziz sebagai respons kepada soalan daripada Malaysiakini.

Kenyataannya juga disokong oleh Dewan Perniagaan Melayu Malaysia dan Majlis Tindakan Ekonomi Malaysia (MTEM).

Komen Aziz itu susulan laporan media, catatan media sosial dan pemerhatian di lapangan bahawa stesen minyak tertentu telah kehabisan diesel.

Secara khusus, Aziz menjelaskan bahawa harga runcit semasa yang ditetapkan melalui Mekanisme Penetapan Harga Automatik (APM) - diselaraskan setiap minggu sejak April 2017 - telah mewujudkan "ketidakpadanan" dengan harga sebenar stok yang dibeli oleh peniaga.

"Rantaian bekalan fizikal bahan api beroperasi dalam kitaran yang lebih panjang melibatkan perancangan pembelian, penghantaran dan pengedaran.

"Ini mewujudkan situasi di mana: Harga runcit berubah lebih cepat daripada kos sebenar stok di peringkat stesen," katanya.

"Implikasinya, pengusaha terdedah kepada risiko turun naik harga. Dalam keadaan harga menurun, mereka terpaksa menjual stok yang dibeli pada harga lebih tinggi tanpa mekanisme pampasan, menyebabkan kerugian stok," jelasnya.

Pada 8 April, Kementerian Kewangan mengumumkan kenaikan 70 sen kepada RM6.72 seliter untuk harga runcit diesel di Semenanjung Malaysia, meskipun terdapat penurunan harga minyak global susulan gencatan senjata dalam perang AS-Israel-Iran.

Kementerian itu juga mengumumkan bahawa harga runcit petrol RON97 akan dinaikkan sebanyak 40 sen kepada RM5.35 seliter, manakala harga runcit petrol RON95 akan dinaikkan sebanyak 40 sen kepada RM4.27 seliter.

Pada masa yang sama, petrol RON95 bersubsidi untuk rakyat Malaysia yang layak kekal pada kadar RM1.99 seliter untuk 200 liter sebulan.

Pentadbiran Madani juga telah menyediakan diesel bersubsidi pada harga RM1.88 seliter, RM2.05 seliter dan RM2.15 seliter bergantung pada sektor perindustrian.

Penstrukturan semula diperlukan

Aziz berkata kenaikan harga bahan api telah meningkatkan keperluan modal kerja pengendali dengan mendadak, sementara kekangan fizikal dan struktur berterusan mengehadkan keupayaan mereka untuk menyesuaikan operasi.

Mendakwa mewakili lebih 3,000 peniaga stesen minyak Bumiputera, Aziz berkata trend industri telah menunjukkan model perniagaan yang semakin tidak mampan, dengan ahli bergerak untuk menjual stesen minyak mereka.

“Dalam pelaksanaan subsidi bersasar, khususnya bagi diesel, pengusaha perlu membeli bahan api pada harga pasaran penuh, tetapi menjual kepada pengguna pada harga subsidi yang lebih rendah.

"Perbezaan harga tersebut tidak dibayar terus kepada pengusaha, sebaliknya dituntut oleh syarikat minyak daripada kerajaan. Ini mewujudkan keadaan di mana pengusaha secara efektif mendahulukan pembiayaan subsidi menggunakan modal sendiri.

"Dalam amalan, dengan jumlah jualan harian dan keperluan stok minimum, pendedahan modal ini boleh mencecah ratusan ribu ringgit pada satu-satu masa. Keadaan ini menjadikan pengusaha bukan sekadar pengedar runcit, tetapi pembiaya tidak rasmi kepada sistem subsidi negara.

"Tekanan ini dipengaruhi lagi oleh kelewatan penerimaan bayaran (T+1 atau lebih lama), yang menyebabkan modal kerja terkunci dalam sistem dan meningkatkan kebergantungan kepada pembiayaan jangka pendek serta kos kewangan tambahan," katanya.

Dia berkata situasi itu telah mendorong gesaan untuk semakan menyeluruh terhadap mekanisme penetapan harga, struktur kos dan reka bentuk dasar bagi memastikan daya maju stesen minyak sebagai komponen penting dalam rantaian bekalan bahan api negara, sambil menjaga kestabilan ekonomi dan kebajikan awam.

Menjelaskan lebih lanjut, Aziz juga berkata peralihan kepada pembelian bahan api tanpa tunai telah mengenakan kos tambahan sebanyak 1% kepada peniaga melalui kadar diskaun peniaga (MDR).

"Sebagai contoh, pada harga diesel sekitar RM6.72 seliter, caj MDR 1% bersamaan 6.72 sen seliter, iaitu lebih daripada separuh margin pengusaha.

"Bagi jualan sebanyak 50,000 liter diesel pengendali akan menjana pendapatan kasar RM6,400 tetapi dikenakan caj MDR sebanyak RM3,360. Selepas mengambil kira kos operasi, keuntungan menjadi sangat minimum atau negatif,” hujahnya.

"Tambahan pula, kerana caj ini dikenakan ke atas nilai penuh termasuk komponen bersubsidi, ia berpotensi mewujudkan ketirisan tidak langsung melalui kos transaksi kewangan," tambahnya.

Pada 10 April, Perdana Menteri Anwar Ibrahim, yang juga menteri kewangan, mengakui bahawa kerajaan menghadapi tekanan kewangan dalam mengekalkan harga Budi95 tetapi menekankan bahawa ia adalah penting untuk diteruskan bagi mengurangkan beban rakyat.

Penurunan awal harga minyak global susulan pengumuman gencatan senjata antara Iran dan AS, selepas lima minggu konflik berlangsung, mencetuskan krisis tenaga global.

Walau bagaimanapun, Naib Presiden AS JD Vance semalam berkata bahawa Washington dan Tehran masih belum mencapai persetujuan ketika rundingan AS-Iran yang berisiko tinggi berlanjutan hingga hari kedua.