Kira-kira 40 individu daripada kumpulan masyarakat sivil berarak ke parlimen hari ini bagi mendesak kerajaan menyegerakan penggubalan undang-undang jerebu rentas sempadan, enam tahun selepas usaha untuk membahaskan cadangan serupa di Dewan Rakyat terhenti.

Kumpulan-kumpulan tersebut, yang diketuai oleh Greenpeace Malaysia dan kumpulan pelajar Himpunan Advokasi Rakyat Malaysia (Haram), menggesa penggubalan undang-undang yang memberi kuasa kepada pihak berkuasa Malaysia untuk menyiasat dan memastikan syarikat bertanggungjawab atas kerosakan alam sekitar di luar negara.

Desakan ini dibuat susulan penemuan baru mengenai kebakaran di kawasan konsesi di Indonesia yang dikaitkan dengan kumpulan perniagaan dari Malaysia dan Singapura.

Laporan oleh Greenpeace Indonesia, Greenpeace Malaysia dan Pantau Gambut mengenal pasti 6,811 titik punca jerebu antara 8 Ogos dan 1 Oktober, termasuk 970 titik di kawasan konsesi perhutanan dan 980 titik di kawasan konsesi kelapa sawit.

Kehadiran titik punca jerebu di dalam sesuatu kawasan konsesi tidak dengan sendirinya menentukan pihak yang memulakan kebakaran tersebut.

Laporan itu juga mendapati terdapat 2,719 titik punca jerebu di kawasan yang pernah terbakar antara tahun 2015 dan 2023; menurut penulis laporan, keadaan ini menimbulkan persoalan mengenai aspek pencegahan kebakaran, pengurusan tanah dan penguatkuasaan.

Greenpeace Malaysia dan Haram, dengan disertai wakil daripada Zero Waste Malaysia serta Persatuan Aktivis Sahabat Alam, berarak dari Tugu Negara ke Parlimen.

“Undang-undang jerebu rentas sempadan tidak boleh sekadar kekal sebagai draf atau cadangan semata-mata, sedangkan masyarakat terus menanggung kesan kesihatan akibat jerebu saban tahun.

“Kerajaan Malaysia telah mengumumkan bahawa ia sedang mempertimbangkan penggubalan undang-undang tersebut.

"Kini, kita perlu melihat pertimbangan tersebut diterjemahkan kepada tindakan segera dan pantas yang konkrit serta mempunyai tempoh masa yang ditetapkan," kata pengurus kempen Greenpeace Malaysia, Heng Kiah Chun, dalam satu kenyataan bersama.

"Malaysia mesti mempunyai kuasa undang-undang untuk menyiasat dan memastikan syarikat dipertanggungjawabkan apabila terdapat bukti kukuh yang mengaitkan mereka dengan kerosakan alam sekitar di luar sempadan negara.

"Jerebu merentasi sempadan; mekanisme akauntabiliti juga mesti mampu melakukan perkara yang sama," katanya.

Menurut kumpulan tersebut, Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam Sekitar telah mengesahkan bahawa ia sedang meneliti mekanisme bagi perundangan khusus mengenai jerebu rentas sempadan, termasuk pendekatan yang diambil oleh Singapura.

Kumpulan itu menyatakan bahawa satu jawatankuasa khas yang dianggotai oleh kementerian dan agensi berkaitan juga telah ditubuhkan bagi mengkaji langkah-langkah untuk memperkukuh tindak balas Malaysia.

Cadangan terdahulu digugurkan

Usaha baru ini kembali meneliti cadangan yang pernah dikemukakan oleh pentadbiran Pakatan Harapan (PH) pada 2019 untuk memperkenalkan perundangan yang menyasarkan syarikat Malaysia yang beroperasi di luar negara yang menyumbang kepada masalah jerebu.

Pada masa itu, langkah tersebut diambil susulan tindakan Indonesia menamakan anak syarikat beberapa kumpulan perladangan Malaysia yang dikaitkan dengan kebakaran yang didakwa menyumbang kepada pencemaran tersebut.

Walau bagaimanapun, pentadbiran Perikatan Nasional menggugurkan cadangan itu pada 2020 dan sebaliknya memilih untuk menjalinkan kerjasama dengan negara-negara Asean yang lain.

Menteri Alam Sekitar dan Air ketika itu, Tuan Ibrahim Tuan Man, memaklumkan kepada Dewan Rakyat bahawa Jemaah Menteri telah memutuskan pada 24 Julai tahun tersebut untuk tidak meneruskan perundangan itu, setelah mengambil kira pengalaman Singapura serta maklum balas perundangan, termasuk daripada Jabatan Peguam Negara.

Dia berhujah bahawa Malaysia akan menghadapi kesukaran untuk mendapatkan bukti daripada negara tempat berlakunya kebakaran dan menyatakan bahawa Putrajaya tidak mahukan penyelesaian yang bersifat "kosmetik" semata-mata.

Bekas menteri yang juga pendahulu Tuan Ibrahim, Yeo Bee Yin, mempertikaikan keputusan tersebut dengan berhujah bahawa Malaysia sepatutnya menangani kelemahan dalam pendekatan Singapura dan bukannya menggugurkan perundangan sendiri.

‘Hak untuk udara bersih’

Pengerusi Haram, Brendon Gan, hari ini menggesa ahli parlimen supaya mendesak kerajaan mempercepatkan usaha penggubalan undang-undang tersebut.

“Kami menggesa supaya tindakan diambil, dan akauntabiliti dituntut daripada syarikat atau entiti korporat yang terbukti terlibat dalam aktiviti pembakaran yang menyebabkan pencemaran dan jerebu rentas sempadan.

“Kami berada di parlimen hari ini kerana kami mahu ahli-ahli Parlimen, yang memegang mandat daripada rakyat, menggunakan kuasa mereka untuk mendesak kerajaan mengambil tindakan lebih tegas dan mempercepatkan penggubalan undang-undang khusus bagi menangani isu jerebu rentas sempadan,” katanya.

“Jerebu bukan lagi sekadar isu bermusim yang boleh kita tunggu sehingga ia berlalu begitu sahaja. Ia melibatkan hak rakyat untuk mendapatkan udara bersih, kesihatan awam, dan akauntabiliti pihak yang bertanggungjawab atas pencemaran tersebut,” tegasnya.

Demonstrasi itu menyusuli penyerahan memorandum oleh Haram dan Greenpeace Malaysia kepada kedutaan Indonesia lebih sebulan yang lalu, yang menuntut pendedahan mengenai lokasi kebakaran, pemilikan konsesi, hasil siasatan, serta syarikat-syarikat yang mungkin dikaitkan dengan kebakaran tersebut.

Kumpulan itu turut merujuk kepada gesaan Suhakam supaya kerajaan mempercepatkan penggubalan Akta Udara Bersih, memperkukuh akses kepada keadilan alam sekitar, dan meningkatkan kerjasama di bawah Perjanjian Asean mengenai Pencemaran Jerebu Rentas Sempadan.

Mereka menegaskan bahawa undang-undang domestik perlu disokong oleh kerjasama serantau dan dua hala bagi mendapatkan maklumat serta bukti daripada negara-negara punca kebakaran.

Lapan Ahli Parlimen—Kelvin Lii (Bandar Kuching), Young Syefura Othman (Bentong), Khoo Poay Tiong (Kota Melaka), Syerleena Abdul Rashid (Bukit Bendera), R Yuneswaran (Segamat), Tan Hong Pin (Bakri), Tan Kar Hing (Gopeng), dan Hassan Abdul Karim (Pasir Gudang)—hadir di luar Parlimen hari ini untuk menerima tuntutan kumpulan tersebut.