ULASAN | Pembangkang yang nak ganti kerajaan secara sah bukan Khawarij

ULASAN | Apabila hasrat menukar kerajaan melalui pilihan raya disamakan dengan Khawarij, persoalan yang perlu dijawab ialah, apakah persamaan itu benar-benar menepati takrif ulama, atau sekadar berpunca daripada penggunaan perkataan “menentang pemerintah” secara terlalu umum?

Perbahasan ini memerlukan ketelitian.

Khawarij ialah istilah yang mempunyai kandungan sejarah dan pemikiran tertentu.

Kedudukan seseorang sebagai pembangkang pula menerangkan peranannya dalam persaingan politik. Kedua-duanya tidak boleh disamakan hanya kerana seseorang tidak menyokong kerajaan semasa.

Siapakah Khawarij?

Dalam menghuraikan Khawarij, Ibn Taimiyyah menyatakan bahawa ia melibatkan golongan yang mengkafirkan orang Islam kerana dosa, mengkafirkan pihak yang menyelisihi bidaah mereka serta menghalalkan darah dan hartanya.

Huraian itu memperlihatkan bahawa masalah Khawarij merangkumi penyelewengan dalam memahami iman, takfir dan kehormatan nyawa manusia. (Majmu‘ al-Fatawa)

Gambaran tersebut mempunyai asas dalam hadis. Rasulullah SAW menyebut antara sifat mereka (maksudnya): “Mereka membunuh umat Islam dan membiarkan penyembah berhala.”

Petikan hadis sahih itu menunjukkan betapa beratnya penyimpangan yang dibicarakan. Ia tidak wajar dijadikan gelaran mudah bagi orang yang mengkritik dasar kerajaan atau menawarkan kepimpinan alternatif.

Bagaimanapun, terdapat takrif yang lebih luas. Al-Shahrastani menyebut bahawa sesiapa yang keluar (mengingkari) terhadap imam yang benar, yang telah disepakati oleh jemaah, itu dinamakan sebagai khariji.

Fitnah, pertumpahan darah dan kerosakan masyarakat

Takrif itu perlu diakui dalam perbahasan yang berimbang. Namun, lafaznya mengandungi unsur penting: “keluar”, “imam yang benar” dan “kesepakatan jemaah”.

Ia bukan pernyataan bahawa setiap perbezaan pendapat dengan pemerintah ialah Khawarij. (Al-Milal wa al-Nihal)

Persoalan penerapannya pada hari ini ialah sama ada pertandingan pilihan raya yang dibenarkan oleh susunan pemerintahan itu sendiri boleh terus dianggap sebagai “keluar” terhadap pemerintahan atau tidak.

Jawapannya memerlukan penelitian terhadap sifat tindakan dan struktur kuasa, bukan persamaan pada perkataan “menukar pemerintah” semata-mata.

Ayat 59 surah al-Nisa’ memerintahkan ketaatan kepada Allah, Rasulullah SAW dan ulil amri. Ayat yang sama turut memerintahkan supaya perselisihan dirujuk kepada Allah dan rasul.

Maka perbahasan ketaatan mempunyai kerangka wahyu dan penyelesaian pertikaian, bukannya penyerahan pertimbangan agama kepada kehendak politik seseorang.

Rasulullah bersabda (bermaksud): “Agama itu nasihat.”

Apabila ditanya kepada siapa nasihat berkenaan, baginda menyebut: Allah, kitab-Nya, rasul-Nya, pemimpin umat Islam dan masyarakat mereka. Hadis sahih itu meletakkan nasihat kepada kepimpinan sebagai sebahagian daripada tanggungjawab agama (Sharh al-Nawawi ala Muslim).

Lebih jelas, al-Nawawi membezakan antara mengingkari kemungkaran pemerintah dengan keluar memerangi mereka. Dia menyebut kewajipan mengingkari kemungkaran yang diketahui berdasarkan agama dan menyatakan kebenaran, kemudian membicarakan larangan keluar dan memerangi pemerintah.

Antara sebab yang dihuraikannya ialah fitnah, pertumpahan darah dan kerosakan hubungan masyarakat. Perbezaan itu penting kerana kritikan dan peperangan tidak mempunyai hakikat yang sama (Sharh al-Nawawi ala Muslim⁠).

Justeru, nasihat dan teguran tidak boleh secara automatik diletakkan dalam kategori pemberontakan. Pada masa yang sama, dalil nasihat juga tidak menghalalkan setiap cara menyerang pemerintah. Kandungan, kaedah dan akibat sesuatu tindakan tetap perlu dinilai.

Dalam konteks Malaysia, Perkara 43(4) Perlembagaan Persekutuan memperuntukkan bahawa apabila perdana menteri tidak lagi mendapat kepercayaan majoriti ahli Dewan Rakyat, dia hendaklah meletakkan jawatan jemaah menteri, melainkan atas permintaannya parlimen dibubarkan oleh Yang di-Pertuan Agong.

Penjelasan rasmi parlimen turut mengiktiraf usul tidak percaya yang mematuhi peraturan mesyuarat.

Ertinya, perubahan kepimpinan mempunyai saluran dalam susunan perlembagaan itu sendiri.

Dibahaskan dengan hujah khusus

Berdasarkan struktur tersebut, tulisan ini menghujahkan bahawa usaha memperoleh mandat baru melalui pilihan raya, atau menguji kepercayaan melalui tatacara parlimen yang sah, perlu dibezakan daripada usaha meruntuhkan pemerintahan dengan kekerasan.

Ini merupakan penilaian berdasarkan prinsip yang dibahaskan oleh ulama dengan mengambil kira sistem pemerintahan hari ini. Ia bukan bermaksud ulama klasik pernah membincangkan pilihan raya Malaysia secara langsung.

Perbezaannya terletak pada sumber kuasa dan kaedah perubahan.

Apabila jawatan diperoleh melalui proses yang membenarkan mandat berubah, penggunaan proses tersebut untuk menggantikan penyandang tidak dengan sendirinya bererti menolak keseluruhan tertib pemerintahan.

Oleh itu, menyertai pilihan raya untuk mengalahkan kerajaan tidak mencukupi sebagai bukti seseorang berfahaman Khawarij. Tuduhan tersebut memerlukan penelitian terhadap pegangan dan perbuatannya, bukan sekadar kedudukannya di bangku pembangkang.

Allah SWT menyifatkan urusan orang beriman (bermaksud): “Urusan mereka diputuskan secara bermesyuarat sesama mereka.”

Ayat ke-38 surah al-Syura memberikan asas tentang kepentingan perundingan.

Namun, ayat itu tidak memperincikan bentuk parti politik, pilihan raya berkala atau usul tidak percaya. Menghubungkannya dengan institusi moden ialah usaha ijtihad dalam menentukan mekanisme yang sesuai, bukan menyamakan seluruh sistem demokrasi dengan syura tanpa penilaian.

Atas asas itu, penilaian terhadap persaingan politik perlu meneliti sama ada mekanismenya menjaga amanah, membolehkan pertanggungjawaban dan mengurus perbezaan secara damai.

Perbezaan pendirian tentang mekanisme tertentu hendaklah dibahaskan melalui hujah yang khusus.

Menolak pelabelan Khawarij terhadap pembangkang tidak bererti memberikan pembangkang kekebalan daripada teguran. Pembangkang juga wajib menjaga kebenaran, mengelakkan fitnah dan memelihara keselamatan masyarakat.

Kerajaan pula wajib menerima penilaian terhadap dasar serta tindakannya secara adil.

Allah SWT berfirman melalui ayat kelapan surah al-Maidah (bermaksud): “Berlaku adillah (kerana) ia lebih dekat kepada takwa.”

Ia melarang kebencian terhadap sesuatu pihak daripada mendorong ketidakadilan. Prinsip ini mengikat penilaian kita terhadap kawan politik dan lawan politik.

Jika sesuatu ucapan mengandungi fitnah, jelaskan fitnahnya. Jika sesuatu tindakan melanggar undang-undang, buktikan pelanggarannya. Setiap kesalahan hendaklah dinamakan dengan tepat.

Pembangkang yang berusaha menggantikan kerajaan melalui saluran sah tidak menjadi Khawarij semata-mata kerana mahu berkuasa.

Begitu juga kerajaan yang kehilangan sokongan tidak boleh menjadikan istilah agama sebagai pengganti kepada pembuktian.

Memelihara ketepatan istilah ialah sebahagian daripada amanah ilmu. Pertukaran kerajaan melalui proses yang sah perlu dinilai menurut hakikatnya, sementara penyimpangan Khawarij perlu dikenal pasti melalui pegangan dan perbuatan yang benar-benar menepati cirinya.

MOHAMED SUKRI OMAR ialah Pengerusi Lajnah Dakwah dan Pembelaan Islam Pemuda PAS Malaysia.

Tulisan ini tidak semestinya mencerminkan pendirian Malaysiakini.