ULASAN | Persefahaman politik di antara BN dan PN yang dikaitkan dengan PAS di Melaka dibentangkan sebagai langkah praktikal untuk mengurangkan persaingan yang merugikan. Tafsiran itu boleh difahami.

Namun, persoalan lebih penting bukanlah sama ada dua blok politik majoriti Melayu mampu membahagikan kawasan secara efisien. Sama ada kerjasama itu mewujudkan mandat pemerintahan yang lebih jelas kepada pengundi atau sekadar menyusun semula jentera pilihan raya.

Fakta jelas menunjukkan mengapa perbezaan itu penting.

Pada 21 Okt lalu, Pengerusi BN, Ahmad Zahid Hamidi, berkata mereka akan bertanding di 21 kerusi di Melaka, manakala PAS dan sekutunya mengambil tujuh yang lain.

Menjelang hari penamaan calon pada 31 Okt, Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) mengesahkan konfigurasi berbeza: BN meletakkan 23 calon dan PN lima.

Sebanyak 79 calon bertanding di semua 28 kawasan dengan hari pengundian ditetapkan pada 14 Nov selepas pengundian awal pada 10 Nov.

Perubahan itu sendiri tidak membuktikan kegagalan.

Rundingan berkembang. Calon berubah. Pertimbangan tempatan memainkan peranan. Namun, ia menggambarkan kelemahan lebih luas dalam politik gabungan Malaysia: persetujuan sering diumumkan melalui angka kerusi sebelum pengundi diberitahu kewajipan dasar yang diwujudkan persetujuan tersebut.

Penilaian saya ialah tafahum siyasi harus dinilai sebagai instrumen tadbir urus awam, bukan sekadar susunan pilihan raya.

Jika BN dan PN mahu bekerjasama, pengundi berhak mengetahui apakah makna kerjasama itu selepas hari pengundian. Adakah ia hanya meliputi usaha mengelakkan pertembungan? Adakah ia merangkumi pelantikan exco? Adakah terdapat program dasar bersama?

Bagaimanakah pertikaian mengenai perbelanjaan negeri, tanah, kerajaan tempatan, pentadbiran agama, pelaburan, pelancongan atau dasar sosial akan diselesaikan?

Persoalan ini menjadi lebih relevan apabila Ahmad Zahid berkata pada 1 Nov bahawa BN bersedia menjemput wakil PN menyertai pentadbiran negeri sekiranya BN membentuk kerajaan Melaka.

Dia juga merujuk kerjasama terdahulu di tempat lain.

Kenyataan itu membawa persefahaman tersebut melangkaui mekanik kempen. Apabila penyertaan selepas pilihan raya dalam kerajaan dipertimbangkan, susunan itu membawa implikasi terhadap akauntabiliti.

Kerjasama gabungan boleh menstabilkan politik, tetapi kestabilan tanpa ketelusan boleh mengaburkan tanggungjawab.

Jika dasar berjaya, beberapa parti mungkin menuntut kredit. Jika gagal, setiap pihak boleh menyalahkan yang lain. Pengundi kemudian berdepan masalah demokratik biasa: kuasa dikongsi, tetapi tanggungjawab boleh dirunding.

Melaka menawarkan peluang untuk memperbaiki model itu. BN dan PN boleh menerbitkan kerangka tadbir urus bersama yang ringkas sebelum hari pengundian.

Ia tidak perlu menjadi manifesto yang panjang. Ia harus mengenal pasti bidang persetujuan, perkara yang kekal sebagai pendirian parti masing-masing, prosedur menyelesaikan pertikaian, serta prinsip pelantikan jika kerjasama diperluas kepada pentadbiran negeri.

Pendedahan sebegitu tidak akan menghapuskan perbezaan politik. Ia juga akan mengurangkan kekaburan apabila janji kempen kemudiannya menjadi keputusan eksekutif, pelantikan dan belanjawan.

Ia menjadikan perbezaan lebih mudah difahami. Parti masih boleh berkempen menggunakan simbol berbeza, mengekalkan identiti masing-masing dan merayu kepada kelompok pengundi berbeza sambil menjelaskan komitmen yang mengikat mereka secara bersama.

Perkara ini amat penting kerana pertandingan 2026 berpecah kepada banyak penjuru.

SPR mengesahkan 11 pertandingan satu lawan satu, 11 pertandingan tiga penjuru dan enam pertandingan empat penjuru. PH meletakkan 24 calon, BN pula 23, manakala PN lima.

Bersama pula meletakkan 16, diikuti tujuh wakil Bersatu , dan seorang wakil Putra. Turut bersaing ialah tiga calon bebas.

Pengundi dengan itu menavigasi pelbagai pakatan dan persaingan bertindih, bukannya pertandingan mudah antara kerajaan dengan pembangkang.

Dalam keadaan sebegitu, angka semata-mata tidak banyak menjelaskan niat pemerintahan. Pakatan tidak bertembung mungkin mengelakkan pecahan undi, tetapi ia tidak menunjukkan bagaimana kuasa akan digunakan.

Kehadiran banyak parti juga tidak secara automatik bermaksud pluralisme jika syarat kerjasama tidak dapat diketahui rakyat.

Ujian bagi BN dan PN, oleh itu, bersifat institusi dan bukannya emosi. Perpaduan politik Melayu mungkin membawa daya tarikan simbolik kepada sebahagian pengundi, tetapi legitimasi demokratik memerlukan lebih daripada pentas bersama, upacara atau penyelarasan kempen.

Ia memerlukan hubungan yang jelas antara kerjasama pilihan raya dengan tanggungjawab pemerintahan.

Prinsip sama harus terpakai kepada setiap gabungan di Malaysia. PH, BN, PN atau mana-mana pakatan masa depan wajar memastikan perjanjian gabungan cukup telus untuk membolehkan pengundi membezakan penyelarasan taktikal daripada pemerintahan substantif.

Melaka boleh menjadi contoh berguna. Daripada hanya bertanya berapa banyak kerusi yang diterima setiap blok, pengundi seharusnya dapat menilai apa yang dijanjikan oleh setiap kerjasama, siapa bertanggungjawab terhadap penyampaian, dan bagaimana pertikaian akan diuruskan.

Tafahum siyasi menjadi bermakna secara demokratik apabila ia menukarkan kerjasama politik kepada pemerintahan yang bertanggungjawab. Tanpa jambatan itu, ia kekal sebagai aritmetik pilihan raya yang efisien.

Dengan jambatan itu, politik gabungan boleh berkembang daripada kelangsungan yang dirunding kepada kontrak lebih jelas antara parti dan rakyat yang mereka mahu tadbir.

AZAM MOHD menulis komentar mengenai isu politik dan ekonomi semasa.

Artikel ini merupakan pandangan peribadi penulis dan tidak semestinya mencerminkan pendirian Malaysiakini.