Kenyataan Perdana Menteri Anwar Ibrahim mengenai Taiwan kemungkinan besar tidak akan menyebabkan keretakan serta-merta dalam hubungan Malaysia-Taiwan, tetapi boleh menyebabkan Taipei mempersoalkan sifat berkecuali dan autonomi strategik Kuala Lumpur, menurut penganalisis.
Pensyarah kanan Universiti Pertahanan Nasional Malaysia (UPNM) Aini Fatihah Roslam berkata risiko paling ketara bukanlah keretakan hubungan, tetapi perubahan dalam tanggapan strategik Taiwan terhadap Malaysia.
"Ringkasnya, risiko terbesar bukanlah 'Taiwan marah dengan Malaysia', tetapi 'Taiwan mula meragui sifat berkecuali Malaysia'," katanya kepada Malaysiakini.
Dia berkata keraguan sedemikian, jika berterusan, boleh memberi implikasi lebih luas terhadap kepercayaan politik, penilaian keselamatan dan pelaburan Taiwan di Malaysia.
Kontroversi itu timbul susulan wawancara Anwar dengan Al Jazeera, yang disiarkan pada Ahad, apabila dia berkata: "Saya melihat Taiwan sebagai sebahagian daripada China, noktah," sambil mengulangi pendirian Malaysia kepada dasar Satu China.
Apabila ditekan mengenai keengganan Beijing untuk tidak menggunakan kekerasan bagi penyatuan semula, Anwar membandingkan situasi itu dengan percubaan untuk memecahkan Malaysia, dengan berkata dia akan menggunakan kekerasan untuk memelihara perpaduan negara.
Kenyataan itu mendapat kritikan Taipei walaupun dipuji oleh Beijing.
Taiwan membantah pendirian Anwar, dengan berhujah bahawa ia menjejaskan kedaulatannya dan berisiko mengesahkan ancaman Beijing untuk menggunakan kekerasan terhadap pulau yang memerintah sendiri itu.
Taipei mempertahankan Taiwan sebagai negara berdaulat dan tiada mana-mana pihak sama ada Taiwan atau China yang tertakluk antara satu lama lain–pendirian yang dinyatakan berulang kali sebagai maklum balas kepada kenyataan bersama Malaysia-China sebelum ini mengenai Taiwan.
Awal hari ini, Anwar mengulangi bahawa kenyataannya mencerminkan pendirian Malaysia sejak zaman perdana menteri kedua, Abdul Razak Hussein.
'Dekati tafsiran Beijing'
Aini berkata kenyataan Anwar bahawa Taiwan adalah sebahagian daripada China boleh ditafsirkan di Taipei sebagai melampaui pengulangan rutin dasar Satu China Malaysia.
Dia membezakan antara dasar Satu China yang diamalkan oleh banyak negara, yang Beijing diiktiraf sebagai kerajaan China, dan Prinsip Satu China oleh Beijing, yang menegaskan bahawa Taiwan adalah sebahagian daripada wilayah China.
"Apabila pemimpin Malaysia menyatakan secara eksplisit bahawa Taiwan adalah sebahagian daripada China, Taipei mungkin menganggap Kuala Lumpur semakin mendekati tafsiran Beijing mengenai status Taiwan," katanya.
Ini, tambahnya, boleh menyempitkan ruang diplomatik Malaysia untuk dilihat sebagai benar-benar berkecuali dalam isu Selat Taiwan.
Isu ini sebelum ini pernah menimbulkan geseran antara Kuala Lumpur dan Taipei.
Pada Jun 2024, Taiwan memprotes kenyataan bersama Malaysia-China yang dikeluarkan semasa lawatan rasmi Perdana Menteri China Li Qiang, yang menyatakan Malaysia mengiktiraf Taiwan sebagai "wilayah yang tidak boleh dipisahkan" dari China dan menentang kemerdekaan Taiwan.
Taipei menggesa Malaysia supaya tidak mengikut Beijing dalam menjejaskan kedaulatan Taiwan, sebaliknya memperluaskan hubungan ekonomi dan perdagangan yang saling menguntungkan.
Taiwan sekali lagi menyatakan kekesalan pada April 2025 selepas kenyataan bersama yang dikeluarkan semasa lawatan Presiden China Xi Jinping ke Malaysia menggambarkan Taiwan sebagai bahagian yang tidak boleh dipisahkan dari wilayah China.
Wagaimanapun, Taipei juga menyambut baik kenyataan Malaysia yang menyokong keamanan di seluruh Selat Taiwan.
Persoalan jika konflik tercetus
Aini seterusnya berkata kenyataan Anwar juga boleh memberi "kesan isyarat", dengan Beijing, Taipei dan Washington masing-masing mentafsirkannya secara berbeza.
Beijing boleh melihat kenyataan itu sebagai pengesahan pendiriannya terhadap Taiwan, manakala Taipei boleh menganggapnya sebagai bukti bahawa Malaysia semakin rapat dengan China.
Amerika Syarikat dan rakan strategik Malaysia yang lain pula boleh menilai sama ada Kuala Lumpur sedang beralih daripada strategi lindung nilai tradisionalnya ke arah orientasi yang lebih cenderung kepada China.
Dia berkata implikasi keselamatan boleh menjadi lebih penting jika ketegangan di Selat Taiwan meningkat.
Taipei, katanya, mungkin mula bertanya bagaimana Malaysia akan bertindak balas sekiranya berlaku konflik - sama ada Kuala Lumpur akan mengkritik penggunaan kekerasan, menyokong campur tangan diplomatik antarabangsa, kekal berkecuali, atau mengelak daripada mengkritik Beijing.
"Dasar luar dinilai bukan sahaja berdasarkan dasar rasmi, tetapi juga berdasarkan tingkah laku yang dijangkakan semasa krisis," katanya.
Aini juga memberi amaran bahawa persepsi politik akhirnya boleh mempengaruhi keputusan pelaburan Taiwan di Malaysia, terutamanya dalam sektor strategik seperti semikonduktor, elektronik, teknologi dan pembuatan.
Dia menegaskan bahawa ini tidak bermakna pelabur Taiwan akan menarik diri dari Malaysia, tetapi pertimbangan geopolitik boleh semakin diambil kira dalam penilaian risiko untuk pelaburan masa depan.
"Dalam industri strategik seperti semikonduktor, keputusan pelaburan tidak lagi ditentukan semata-mata oleh kos buruh, infrastruktur dan insentif kerajaan.
"Geopolitik, keselamatan rantai bekalan dan kestabilan hubungan antarabangsa juga menjadi semakin penting," katanya.
Menurut Lembaga Pembangunan Pelaburan Malaysia, pelaburan China di Malaysia menyumbang RM43.7 bilion dalam pelaburan pembuatan yang diluluskan pada 2025, berbanding RM3.95 bilion dari Taiwan.
Pada suku pertama tahun ini, pelaburan pembuatan China berjumlah RM10.05 bilion, hampir 12 kali ganda daripada RM848.7 juta oleh Taiwan.
Imbangi Washington dan Beijing
Sementara itu, pensyarah kanan Institut Asia-Eropah Universiti Malaya Zaharul Abdullah berkata kenyataan Anwar boleh dilihat sebagai percubaan untuk mengimbangi hubungan Malaysia dengan China dan AS.
Dia berkata China menganggap penyatuan semula dengan Taiwan sebagai isu domestik dan "garis merah" bagi negara yang mahu menubuhkan hubungan diplomatik dengan Beijing.
Menurut Zaharul, kenyataan Anwar berkemungkinan bertujuan mengekalkan hubungan Malaysia dengan China, yang kekal penting dari segi politik, ekonomi, diplomatik dan strategik.
Bagaimanapun, dia berkata perdana menteri sepatutnya lebih berhati-hati apabila menyentuh kemungkinan penggunaan kekuatan ketenteraan dalam proses penyatuan semula itu.
"Anwar sepatutnya menekankan sokongan Malaysia terhadap dasar Satu China serta pendekatan bukan ketenteraan dalam proses tersebut," katanya.
Zaharul menambah bahawa Malaysia perlu terus menggunakan "diplomasi senyap" untuk menyampaikan pandangannya kepada Beijing.
Dia juga berhujah bahawa kenyataan itu mungkin bertujuan menepis persepsi bahawa Malaysia baru-baru ini condong ke arah Washington berikutan perjanjian perdagangan dengan AS pada Oktober lalu.
"Kenyataan itu menghantar mesej bahawa Malaysia tidak selaras sepenuhnya dengan AS dan menunjukkan keinginan Malaysia untuk mengekalkan hubungan rapat dengan China," katanya.
Walaupun ia boleh menimbulkan rasa kurang selesa di Washington, Zaharul berkata dia tidak menjangkakan ia akan menjejaskan hubungan ekonomi atau pelaburan AS di Malaysia.
'Tiada isu'
Bagaimanapun, pensyarah kanan Universiti Kebangsaan Malaysia Nurhidayu Rosli meredakan kontroversi itu dengan berkata Anwar sekadar mengulangi pendirian lama Malaysia.
Dia berkata selama berdekad-dekad, Malaysia mematuhi dasar Satu China dan tidak mengiktiraf Taiwan sebagai sebuah negara berdaulat.
"PM sekadar meneruskan pendirian sedia ada Malaysia. Tiada isu," katanya.
Nurhidayu menambah bahawa Wisma Putra konsisten mengekalkan pendirian ini munasabah walaupun terdapat percubaan Taiwan sebelum ini untuk mendapatkan pengiktirafan antarabangsa yang lebih besar.