Demokrasi tidak akan runtuh semata-mata kerana kerajaan bertukar tangan, tetapi boleh kehilangan maruah apabila prinsip perjuangan dikorbankan demi jawatan, musuh semalam diangkat menjadi sahabat hari ini dan rakyat hanya diperlukan ketika undi mereka menjadi penentu kuasa.

Ironinya, semakin rancak ahli politik melaungkan perjuangan untuk rakyat, semakin besar persoalan yang perlu dijawab tentang sejauh mana kepentingan rakyat benar-benar mengatasi kepentingan parti, kelompok dan kelangsungan kedudukan mereka sendiri.

Sejarah politik mengajar bahawa kuasa mempunyai kecenderungan menguji watak manusia kerana mereka yang pernah menentang penyalahgunaan kuasa boleh terjebak mengulanginya apabila berada di kerusi pemerintahan, manakala pejuang perubahan pula boleh menjadi pelindung kepada sistem yang dahulu mereka kritik.

Dalam pemikiran Aristotle, politik sepatutnya membawa manusia menuju kehidupan bersama yang baik, namun idealisme tersebut kehilangan makna apabila jawatan menjadi matlamat utama, kemenangan dianggap ukuran mutlak kebenaran dan kepentingan awam sekadar slogan untuk menghalalkan persaingan.

Pemikiran Machiavelli pula mengingatkan bahawa kuasa mempunyai logik strategiknya sendiri, tetapi menjadikan kelicikan sebagai panduan mutlak tanpa batas moral hanya akan melahirkan politik yang cekap mempertahankan kedudukan tetapi gagal membina kepercayaan masyarakat.

Persoalan paling besar dalam demokrasi bukan sekadar siapa yang menang pilihan raya, tetapi sama ada pemenang sanggup menghormati batas kuasa, menerima kritikan dan memastikan institusi negara terus berfungsi tanpa tunduk kepada kepentingan individu atau parti.

Di Malaysia, pertukaran kerajaan dan perubahan pakatan politik sepatutnya memperkukuh budaya akauntabiliti, namun setiap perubahan juga mengundang persoalan apabila pendirian yang dahulu dipertahankan dengan penuh semangat kelihatan berubah sebaik sahaja percaturan kuasa menawarkan peluang baharu.

Kerjasama politik bukanlah satu kesalahan kerana kompromi merupakan sebahagian daripada amalan demokrasi, tetapi rakyat berhak mengetahui prinsip yang dipertahankan, dasar yang dipersetujui dan harga politik yang mungkin terpaksa dibayar apabila parti-parti yang berbeza ideologi membentuk pakatan pemerintahan.

Lebih membimbangkan ialah apabila isu agama, bangsa dan wilayah digunakan untuk membangkitkan ketakutan tanpa disertai penjelasan dasar yang munasabah, sedangkan identiti sepatutnya menjadi sumber keyakinan masyarakat dan bukannya senjata untuk menafikan maruah atau hak pihak yang berbeza pandangan.

Budaya ketulaan politik turut merosakkan demokrasi apabila penyokong mempertahankan setiap tindakan pemimpin secara membuta tuli, kesalahan sendiri dianggap boleh dimaafkan sedangkan kesalahan lawan diperbesar-besarkan, lalu ukuran moral berubah mengikut warna dan lambang parti.

Dalam keadaan sedemikian, media sosial boleh menjadi ruang pendidikan politik yang berkesan, tetapi juga berupaya mengubah pembohongan menjadi seolah-olah kebenaran apabila fitnah, penghinaan dan manipulasi emosi disebarkan lebih pantas daripada fakta yang dapat disahkan.

Rakyat tidak seharusnya terus menjadi penonton yang hanya bersorak ketika parti pilihan menang atau meluahkan kemarahan apabila parti lawan berkuasa, sebaliknya perlu menilai setiap kerajaan berdasarkan mutu perkhidmatan awam, peluang pekerjaan, kos sara hidup, integriti pentadbiran dan keberkesanan dasar yang dilaksanakan.

Reformasi politik mesti bermula dengan pendemokrasian parti, pemilihan calon yang telus, pembiayaan politik yang boleh diaudit, pengukuhan institusi semak dan imbang serta tindakan tegas terhadap salah guna kuasa tanpa mengira kedudukan atau gabungan politik yang diwakili.

Pada masa yang sama, anak muda mesti diberikan ruang sebenar untuk menentukan hala tuju parti dan negara, bukannya sekadar dikerahkan sebagai jentera kempen, kerana demokrasi yang menutup pintu kepada pembaharuan generasi akhirnya berisiko mengulangi kesilapan lama dengan wajah dan slogan yang berbeza.

Akhirnya, ukuran kematangan politik bukan terletak pada kehebatan seseorang pemimpin menumbangkan lawan atau mempertahankan kuasa, tetapi pada keberaniannya memegang prinsip ketika berdepan tekanan, menerima teguran ketika berasa benar dan meletakkan kepentingan rakyat mengatasi keuntungan politik kerana kuasa boleh diwarisi, dipertahankan atau dirampas, tetapi kepercayaan rakyat hanya dapat dibina melalui amanah dan tindakan yang nyata.

AZRIE AZEH ialah setiausaha Pertubuhan Muafakat Terengganu Baru.

Tulisan ini tidak semestinya mencerminkan pendirian Malaysiakini.